चुथ्राे प्रशोधन उद्योग सिल हुँदा २० परिवारको रोजीरोटी संकटमा

चुथ्राे प्रशोधन उद्योग सिल हुँदा २० परिवारको रोजीरोटी संकटमा
३ मिनेट पढाइ

ओखलढुंगा । “उद्योग खुले राम्रो हुन्थ्यो, फेरि सबैले काम पाउँथ्यौँ…” ४३ वर्षीय चित्र भुजेलको आवाजमा आशा र चिन्ता दुवै मिसिएको छ । केही समय अघिसम्म दैनिक मानिसको चहलपहल, मेसिनको आवाज र कामदारको व्यस्तताले भरिएको ओखलढुंगाको मानेभञ्ज्याङ गाउँपालिका–७ हर्कपुरस्थित चुथ्रो (जडीबुटी) प्रशोधन उद्योग अहिले सुनसान छ । मेसिनहरू रोकिएका छन् । प्रशोधनका लागि संकलित जडीबुटीका थुप्रा यथावत् छन् । उद्योग परिसरमा अब गतिविधि लगभग शून्य छ ।

चिनियाँ लगानीमा सञ्चालित हुचेङ बायोटेक्नोलोजी प्रालिको उक्त उद्योग कानुनी तथा वातावरणीय मापदण्ड पूरा नगरेको भन्दै करिब दुई महिनाअघि डिभिजन वन कार्यालय ओखलढुंगाले सिल गरिदिएको थियो । उद्योगमा सुरक्षा गार्डका रूपमा कार्यरत चित्र भुजेलका अनुसार उद्योग बन्द भएपछि यहाँ प्रत्यक्ष रोजगारी गरिरहेका २० भन्दा बढी परिवारको आयस्रोत एकाएक बन्द भएको छ ।

उद्योगको प्रभाव केवल मजदुरसम्म सीमित छैन । चुथ्रो संकलन गर्ने किसान, ढुवानी व्यवसायी, स्थानीय ठेकेदार तथा सहायक श्रमिकहरू समेत प्रत्यक्ष प्रभावित भएका छन् । उद्योग चलिरहँदा स्थानीय अर्थतन्त्रमा देखिएको चहलपहल अहिले सुस्ताएको छ ।

उद्योग सिल गरिँदा के भइरहेको छ भन्ने सुरुमा आफूहरूलाई थाहा नै नभएको भुजेल सम्झन्छन् । “हामी तल काम गरिरहेका थियौँ, पछि मात्रै सिल गर्न आएको रहेछ भन्ने थाहा भयो,” उनले भने ।

उनका अनुसार उद्योग सञ्चालनमा रहँदा हर्कपुर क्षेत्रका स्थानिय, दैनिक ज्यालादारी मजदुर तथा वैदेशिक रोजगारीबाट फर्किएका धेरैले यही उद्योगमा काम पाएका थिए । उद्योगमा दैनिक २० देखि २५ जनासम्म स्थानीय श्रमिक कार्यरत रहने गर्थे ।

चुथ्रो लोड–अनलोड गर्ने, मेसिनमा हाल्ने, प्रशोधनपछि सुकाउने र व्यवस्थापन गर्ने अधिकांश काम स्थानीय श्रमिकले नै सम्हाल्थे । २६ दिन काम गरेबापत मासिक २० हजार रुपैयाँसम्म आम्दानी हुने भएकाले यो स्थानीयका लागि आकर्षक रोजगारी बनेको थियो । “घरनजिकै काम थियो, दैनिक खर्च चलाउन सजिलो भएको थियो,” भुजेलले सुनाए ।

उद्योग बन्द भएसँगै अधिकांश श्रमिक रोजगारीको खोजीमा अन्यत्र लागेका छन् । हाल उद्योग परिसरमा चित्रसहित दुई जना सुरक्षा गार्ड मात्र रहेका छन् ।

उद्योगमा प्रशोधन हुने मुख्य कच्चा पदार्थ ‘चुथ्रो’ पहाडी क्षेत्रमा पाइने एक प्रकारको जडीबुटी हो ।  स्थानीयका अनुसार यो वनस्पति प्रायः व्यक्तिगत जग्गाबाट संकलन गरी उद्योगसम्म ल्याइन्थ्यो । ओखलढुंगा, भोजपुर जिल्ला, दोलखा जिल्ला, रामेछाप जिल्ला तथा पाँचथर जिल्ला लगायत जिल्लाबाट ठूलो परिमाणमा चुथ्रो संकलन हुने गरेको थियो ।

स्थानीयका अनुसार उद्योगले चुथ्रो प्रतिकिलो ५० रुपैयाँसम्म खरिद गर्ने गथ्र्यो । अहिले पनि उद्योग परिसरमा ३० देखि ३५ ट्रक बराबर कच्चा पदार्थ मौज्दात रहेको अनुमान छ ।

भुजेलका अनुसार उद्योगमा हालसम्म करिब १० करोड रुपैयाँ लगानी भइसकेको छ । लगानी पूर्ण रूपमा चिनियाँ पक्षको रहेको र स्थानीयको भूमिका श्रममा मात्र सीमित रहेको बताइन्छ । तर उद्योगबाट अन्ततः के उत्पादन हुन्छ भन्नेबारे स्थानीय श्रमिकलाई स्पष्ट जानकारी छैन । उनीहरूको अनुमानमा प्रशोधित सामग्री औषधिजन्य प्रयोजनका लागि प्रयोग हुने सम्भावना छ ।

डिभिजन वन कार्यालय ओखलढुंगाका प्रमुख मनराज राईका अनुसार उद्योगले आवश्यक कानुनी प्रक्रिया पूरा नगरेकाले सञ्चालन अनुमति दिन सकिने अवस्था छैन । उनले स्पष्ट पारे, “वन क्षेत्रसँग सम्बन्धित दूरी कायम गरिएको प्रतिवेदन र उद्योग, वाणिज्य तथा आपूर्ति मन्त्रालयबाट जारी हुने प्रारम्भिक वातावरणीय परीक्षण (आईईई) प्रतिवेदन नआएसम्म सञ्चालन अनुमति दिन मिल्दैन ।”

वनपैदावारमा आधारित उद्योग सञ्चालन अघि प्रारम्भिक वातावरणीय अध्ययन अनिवार्य मानिन्छ । यसले उद्योगले स्थानीय बस्ती, वातावरण तथा जलस्रोतमा पार्न सक्ने प्रभावको मूल्याङ्कन गर्छ । हर्कपुरस्थित उद्योगले यो प्रक्रिया पूरा नगरेको वन कार्यालयको दाबी छ ।

अर्को मुख्य समस्या उद्योगको स्थानसँग सम्बन्धित छ । कोशी प्रदेश वन नियमावली, २०८० अनुसार वनपैदावारमा आधारित उद्योग नजिकको वन क्षेत्रबाट कम्तीमा ५०० मिटर टाढा हुनुपर्छ । तर उक्त उद्योगले यो मापदण्डसमेत पूरा नगरेको कार्यालयको निष्कर्ष छ ।

कम्पनीका व्यवस्थापक हरि श्रेष्ठले भने आवश्यक कागजात पेस गरिसकेको दाबी गर्छन् । उनका अनुसार मन्त्रालयबाट प्रारम्भिक वातावरणीय परीक्षणसम्बन्धी प्रतिवेदन आउने प्रक्रियामा छ । प्रतिवेदन प्राप्त भएलगत्तै उद्योग पुनः सञ्चालनमा आउने कम्पनीको अपेक्षा छ ।

आफ्नो प्रतिक्रिया लेख्नुहोस्

तपाईंको इमेल प्रकाशित हुँदैन। प्रतिक्रिया स्वीकृत भएपछि देखिन्छ।

१ ओखलढुंगामा सात जुवाडे पक्राउ ओखलढुंगामा सात जुवाडे पक्राउ ओखलढुंगा । जुवातास खेलिरहेको अवस्थामा सात जना पक्राउ परेका छन् । प्रहरीले उनीहरूलाई ४२ हजार २० रुपैयाँ नगद... २ ओखलढुंगामा देउवा पक्षको जिल्ला सभापतिमा डेकराज भट्टराई चयन ओखलढुंगामा देउवा पक्षको जिल्ला सभापतिमा डेकराज भट्टराई चयन ओखलढुंगा । नेपाली कांग्रेसको देउवा पक्षअन्तर्गत ओखलढुंगाको जिल्ला सभापतिमा डेकराज भट्टराई सर्वसम्मत चयन भएका छन् । पार्टीको १५औँ... ३ तीन लाख ३३ हजार पुरस्कार राशिको `सुनकोशी गाउँपालिका कप´ मंसिर २१ देखि हुने तीन लाख ३३ हजार पुरस्कार राशिको `सुनकोशी गाउँपालिका कप´ मंसिर २१ देखि हुने ओखलढुंगाको सुनकोशी गाउँपालिकामा तीन लाख ३३ हजार ३३३ रुपैयाँ पुरस्कार राशिको ‘सुनकोशी गाउँपालिका कप–२०८३’ आयोजना हुने भएको छ... ४ ओखलढुंगाका तीन उत्कृष्ट कृषक नगदसहित सम्मानित ओखलढुंगाका तीन उत्कृष्ट कृषक नगदसहित सम्मानित ओखलढुंगामा व्यावसायिक कृषि क्षेत्रमा उत्कृष्ट योगदान पु¥याउने तीन जना अगुवा कृषकलाई नगदसहित सम्मान गरिएको छ । ४६ औँ... ५ ओखलढुंगामा सार्वजनिक यातायातको भाडादर निर्धारण, कहाँकाे कति ? ओखलढुंगामा सार्वजनिक यातायातको भाडादर निर्धारण, कहाँकाे कति ? ओखलढुंगा । ओखलढुंगामा सार्वजनिक यातायात सेवालाई व्यवस्थित बनाउन विभिन्न गन्तव्यको भाडादर निर्धारण गरिएको छ ।जिल्ला प्रशासन कार्यालयमा प्रमुख... ६ व्याकुल माइला गोल्डकप दसौँ संस्करणको उपाधि ज्वालामुखी युवा समूह हर्कपुरले जित्यो व्याकुल माइला गोल्डकप दसौँ संस्करणको उपाधि ज्वालामुखी युवा समूह हर्कपुरले जित्यो व्याकुल माइला गोल्डकपको दसौँ संस्करणको उपाधि ज्वालामुखी युवा समूह मानेभन्ज्याङ हर्कपुरले जितेको छ । मंगलबार भएको फाइनल खेलमा...